Meer marktwerking en de toekomst voor industriezandwinning in Nederland op 11 december 2003

Jos Rademakers (bestuurslid van het platform) opent de avond. Nu duidelijk is dat V&W zich terugtrekt is het de vraag hoe we verder moeten in een geliberaliseerde ontgrondingensector. Ook speelde het bestuur al enige tijd met de gedachte aandacht te besteden aan het imago van de sector. De sector is hiermee zelf aan het werk gegaan door een opdracht aan bureau Stroming te geven.

Peter van der Veeken (secretaris van de IZGP) introduceert de nieuwe vereniging van IndustrieZand- en GrindProducenten, voortgekomen uit de Stichting Zand en de Stichting Grind. Hij gaat in op de kernbegrippen uit de visie 'Over winnen': samenwerking met partners en 'genius of the place'.

Wim Braakhekke (bureau Stroming) vertelt vervolgens over de studie die ze voor de IZGP hebben gedaan. Deze begon 1,5 jaar geleden, al voordat de overheid een nieuwe lijn uitzette. De nieuwe visie biedt de sector de mogelijkheid tot maatschappelijk verantwoord ondernemen. De studie was niet alleen inhoudelijk, er is ook overleg geweest met maatschappelijke partijen.

Zandwinning heeft een negatief imago als gevolg van de grootschalige ingrepen die gepland zijn. Alternatieven voor zandwinning zijn er echter niet: secundaire grondstoffen worden geheel benut, winning in de Noordzee zou moeten plaatsvinden in ecologisch waardevolle ondiepe gebieden en import wordt door de buurlanden niet gewenst. Er zijn echter goede kansen om winning te combineren met andere doelen zoals recreatie, natuur, wonen aan het water en waterbeheer. Deze kunnen worden benut door veel meer naar de plaats en de daar aanwezige natuurlijke processen en maatschappelijke vragen te kijken.

Hij toont diverse voorbeelden van ontgrondingen (zie de brochure 'Over winnen' op de website van IZGP voor afbeeldingen):

• Groot binnendijks project in het Rivierengebied. De zandwinning draagt de herinrichting van 400 ha. De inrichting vindt zo spoedig mogelijk plaats, de winning beslaat vervolgens slechts een deelgebied. Er ontstaat snel natuur in het dynamische rivierengebied.
• Kleinschaliger buitendijks project in het Rivierengebied. De herinrichting wordt gedragen door de winning van keramische klei. De niet bruikbare roofgrond wordt ter plaatse in een kleinschalige langwerpige zandwinning opgeborgen.
• Een grootschalig project in het IJsselmeergebied. De diepe put functioneert als slibvang waardoor de waterkwaliteit in het gebied verbetert. Het vrijkomende ophoogzand wordt gebruikt om een recreatie-eiland aan te leggen.
• Een kleinschalig project op hoge zandgronden. Een zandwinning wordt benut als financiering voor de sanering van een agrarische enclave in een natuurgebied. De oevers worden niet strak afgewerkt, maar er blijft een steilwand staan die zich natuurlijk ontwikkelt.
• Een bestaande ontgronding waarvoor de plannen voor de afwerking verouderd zijn. Een beperkte uitbreiding maakt het mogelijk deze veel beter in te richten, met natuurlijke oevers, en zonder de overbodige bufferzone (een agrarisch gebied met bijvoorbeeld maïs) tussen woonwijk en plas.

De zandwinning werkt in deze projecten als financiële motor voor een plan dat door een coalitie van partijen wordt uitgevoerd. Probleem is soms dat partners soms alles gratis willen, de zandwinners kunnen niet alle kosten dragen. Voor het lokale draagvlak is het belangrijk dat er zekerheid wordt geboden over doel en planning van de uitvoering. Verder moet het gebied steeds begaanbaar blijven, ook voor recreanten.

Jos Rademakers presenteert enkele uitnodigingen:

Aan de sector:

• sterke ideeën en concepten
• verdiepen in ruimtelijke opgaven en wensen omgeving
• dienstbaarheid tonen, vertrouwen winnen
• concurrerende financieringen ontwerpen
• nieuwe technieken ontwikkelen

Aan overheden:

• ruimtelijke opgaven/ambities formuleren
• openstaan voor nieuwe ideeën en concepten
• actief stimuleren initiatieven/creativiteit
• geen gebiedende/verbiedende richtlijnen
• afnemen van diensten

Tijdens de pauze kunnen deelnemers op het bord do's en don'ts opschrijven. In de verdere discussie worden deze lijsten aangevuld.

Overheden/niet doen

• bang zijn voor zandwinners
• sommetjes maken
• vinger aan de pols
• tussentijds spelregels veranderen
• teveel regie willen voeren
• ontgrondingen bij voorbaat uitsluiten
• plannen tot in detail bepalen
• ambities reduceren tot alleen veiligheid
• geld onttrekken
• afdwingen eigen gelijk
• goede plannen afschieten omdat taakstellingen al behaald worden
• verschuilen achter beleid in ontwikkeling

Overheden/doen

• speelveld bepalen/piketpalen slaan
• ruimtelijke ambities i.p.v. restricties
• resultaat toetsen o.b.v. vooraf afgesproken criteria
• grondbezit overheid inzetten (Domeinen, DLG, SBB)
• investeren in draagvlak
• vergunningstelsel beperken
• ruimte laten in streekplannen, ook voor kleine winningen
• bij RO rekening houden met de ondergrond
• meteen de winst uit een project halen

Sector/niet doen

• teveel vertrouwen/wachten op de overheid
• zeggen dat er een zandtekort is
• lange uitvoeringstermijnen

Sector/doen

• laat financiële voordeel voor de overheid zien
• draagvlak creëren
• goede plannen maken
• pro-actief ambities aangeven
• inspelen op RO-ontwikkelingen bijv. kaderrichtlijn water / minder landbouw
• maatwerk leveren voor projectfinanciering
• goed organiseren partnerships/coalities bijv. recreatie en woningbouw
• financiële lekken dichten

Terug naar het overzicht van de verslagen