Verslag van de lezing van Prof. Schoot Uiterkamp op 11 mei 2000

Ton Schoot Uiterkamp is hoogleraar Milieukunde bij het Centrum voor Energie en Milieukunde (IVEM) van de Rijksuniversiteit Groningen.

De lezing begint met de vraag wat het platform beoogt te zijn:

• platform voor duurzame bouwgrondstoffen of
• platform voor duurzame voorziening met bouwgrondstoffen?

Beide termen bevatten het woord duurzaam, een vertaling van 'sustainable' uit het Brundtland-rapport. Daar staat: 'Sustainable development is development that meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs'. Eigenlijk is 'duurzaam' een beetje ongelukkige vertaling: duurzaam heeft traditioneel de betekenis dat iets lang doorgaat of meegaat. Sustainable betekent iets anders; de Zuid-Afrikaanse vertaling 'volhoudbaar' is beter.

Vervolgens schetst hij de positie van de economie als onderdeel van het sociaal-economisch systeem, dat zich op de planeet Aarde afspeelt.

De essentie van duurzaamheid is dat we voldoende voor onze eigen generatie hebben en voldoende overlaten voor toekomstige generaties: intra- en intergenerationele rechtvaardigheid. Op basis hiervan kunnen twee soorten duurzaamheid worden afgeleid:

• zwakke duurzaamheid: houdt de drie soorten kapitaal gezamenlijk gelijk te houden. Dus het converteren van natuurlijk kapitaal in kapitaalgoederen wordt als duurzaam gezien. Bijvoorbeeld het vangen van een walvis en omzetten in walvisvlees;
• sterke duurzaamheid: houdt de drie soorten kapitaal elk gelijk. Dus als je een walvis opvist moet je een nieuwe kweken om deze te compenseren.

Duurzaam ondernemen betekent: een keuze maken waarin de verhouding tussen de drie polen: economie, ecologie en maatschappij goed is afgewogen. Of in de Shell-terminologie: tussen planet, people en profit.

Toegespitst op de grondstoffensector zijn de volgende initiatieven wenselijk:

• verminderen materiaalintensiteit
• verminderen energie-intensiteit
• minder emissie toxische stoffen
• herbruikbaarheid bevorderen
• zoveel mogelijk vernieuwbare grondstoffen
• optimaliseren levensduur producten (niet alleen verlengen, bijv. voor producten met een hoog jaarlijks energiegebruik is geregeld vervangen door iets nieuws wenselijk)
• service-intensiteit verhogen

In het Structuurschema Oppervlaktedelfstoffen komen enkele van deze termen voor:

• meer hout;
• bevorderen natuurbouw.

Hier is de spreekwoordelijke Nederlandse dominee bezig. Maar de koopman is er ook:

• ruimtelijk reserveren van grondstoffenvoorkomens;
• draagvlak voor winning vergroten.

Bij dat 'meer hout'; moet wel worden opgemerkt dat dit een forse ruimteclaim met zich mee zal brengen. Is die ruimte er? Er zijn zoveel ruimteclaims. Veel hangt af van de economische ontwikkelingen in de landbouw, de sector die in Europa de meeste ruimte in gebruik heeft.

Alternatieve grondstoffen introduceren in de bouw zal lastig zijn. Hoeveel is er veranderd sinds het beton van de Romeinen (Pantheon) of de kloostermop? Multifunctioneel gebruik zoals Winner Way - warmte uit asfalt - kan een mogelijkheid bieden.

Enkele vuistregels voor duurzaam handelen:

• bedenk steeds dat we maar één planeet hebben: we moeten het doen met een dun laagje leefbare grond over een gloeiende bol lava;
• elk handelen heeft milieugevolgen;
• meer mensen, meer wensen => dichter bij de grenzen;
• "elk nadeel heb z'n voordeel" (Wet van Cruyff): een grens is een uitdaging. Voorbeeld: doordat de Nederlandse waterschappen - vrij afstandelijke en politiek niet zo goed beïnvloedbare organisaties - de waterheffingen van bedrijven inden werden Nederlandse bedrijven gedwongen om alternatieven voor lozing te vinden en loopt Nederland nu voorop met waterzuiveringstechnieken;
• polution is inefficiency (Michael Porter, management-goeroe van Harvard Business School)
• economisch, ecologisch en sociaal verantwoord.

Terug naar het overzicht van de verslagen